કલાપી કાવ્યો – “હ્ર્દયક્મલની જૂઠી આશા” & “અમે જોગી બધા વરવા” અને આસ્વાદ


Gujrat’s poet Kalapi has left us a treasure trove of beautiful poetry – you can find more information on him at this link http://bit.ly/1k1xwTx .  However, because of the time he lived in, his language is different and I have to read the lines several times to understand the meaning. Also his poems are packed with meaning. I have attempted to understand the meaning in the two poems below – and will appreciate critical comments.
(PS – this was part of “Bethak” program organized by Pragnaben Dadbhawala – see more info at http://www.shabdonusarjan.wordpress.com ).

summer heat

summer heat (Photo credit: Anosmia)

હ્ર્દયક્મલની જૂઠી આશા – કલાપી
કાવ્યનો આસ્વાદ કાવ્યની નીચે છે

રે ભોળી! જલઝુલતી કમલિનિ! કાં ભૂલ? વ્હાલી સખી,
જોઈ પૂર્વદિશામુખે પ્રસરતી લાલાશ આ ઊજળી?
આશા વ્યર્થ ધરે રવિ સુકરની સંધ્યા સમે, બાપલા!
એ તો હિમપતિ શશી નિકળશે, ના ના પતિ, હે હલા!

એ પોચું દિલ તું સમું સુનમન છે, તેણે ગૃજી આશ’તી:
જાણ્યું સૂર્ય થઈ પ્રફૂલ્લ કરશે પ્રેમી તણી પ્રીતડી;
ના તે તે નિકળી હતી શશી સમી, હિમે હણ્યું કાળજું;
જૂઠી આશ દઝાડતી સુમનને, ભુલે ન તે ઝાળ તું!

આસ્વાદ
કેટલીયે વખત આપણે ખુબ આશાથી રાહ જોતા હોઈએ અને તે આશા નિરાશામાં બદલી જાય – તે વાત ખુબ સુંદર રીતે અહી કલાપીએ વર્ણવી છે.  ખાસ કરીને વાત જયારે પ્રેમ ની હોય ત્યારે આશા માં પણ તેવોજ અતિરેક હોય.  કલાપી કહે છે પૂર્વમાં સૂર્ય ઉગે તેની સાથે જ આશા નો ઉદય થાય છે કે પ્રેમી તણી પ્રીતડી પ્રગટશે.  પરંતુ આશા નીકળી શશી (ચાંદ) સમી – ઠંડીગાર।  અને ખોટી આશા પ્રેમની જ્યોત પ્રગટાવવાની બદલે દઝાડી ગયી.

____________________________________________________________________________

Love

Love (Photo credit: Swamibu)

અમે જોગી બધા વરવા

અમે જોગી બધા વરવા સ્મશાનો ઢુંઢનારાઓ
તહીંના ભૂતને ગાઈ જગાવી ખેલનારાઓ

જહાં જેને કરી મુર્‌દું કબરમાં મોકલી દેતી
અમે એ કાનમાં જાદુ અમારું ફૂંકનારાઓ

જહાંથી જે થયું બાતલ અહીં તે થયું શામિલ
અમે તો ખાકની મૂઠી ભરી રાજી થનારાઓ

જહીં જખ્મો તહીં બોસા તણો મરહમ અમે દેતાં
બધાંનાં ઈશ્કનાં દરદો બધાંએ વહોરનારાઓ

અમે જાહેરખબરો સૌ જિગરની છે લખી નાખી
ન વાંચે કોઈ યા વાંચે ન પરવા રાખનારાઓ

ગરજ જો ઈશ્કબાજીની અમોને પૂછતા આવો
બધાં ખાલી ફિતુરથી તો સદાએ નાસનારાઓ

જહીં સ્પર્ધા તણી જગની દખલ ના પ્હોંચતી ત્યાં ત્યાં
જમીં ને આસમાનોના દડા ઉડાવનારાઓ

ગમે તે બેહયાઈને દઈ માથું ધરી ખોળે
અમે આરામમાં ક્યાંએ સુખેથી ઊંઘનારાઓ

સનમની બેવફાઈથી નથી સુખ કાંઈએ કરતાં
અમે જાણ્યું અમે માણ્યું ફિકરને ફેંકનારાઓ

જખ્મથી જે ડરી રહેતા વગર જખ્મે જખ્મ સહેતા
અમે તો ખાઈને જખ્મો ખૂબી ત્યાં માનનારાઓ

બની ઉસ્તાદ આવો તો થશો આંહી તમે ચેલા
મગર મુરશિદ કરો તો તો અમે ચેલા થનારાઓ

અમારા આંસુથી આંસુ મિલાવો આપશું ચાવી
પછી ખંજર ભલે દેતાં નહિ ગણકારનારાઓ

આસ્વાદ
આ કાવ્યમાં કલાપી એવા અલૌકિક, અદભુત પ્રેમ ની વાત કરે છે જે જીવતા થી મૃત્યુ સુધી અને જમીન થી આસમાન સુધી માનવી નો સહારો બને રયે છે, તેને જરૂર પડે ત્યારે હિમત આપે છે અને નિરાંત ની નિદર પણ આપે છે.   પછી તે પ્રેમનું લક્ષ્ય હોય પ્રિયતમ, પ્રિયતમા કે પ્રભુ, આ કાવ્ય તેવા પ્રેમના જોગીને લાગતું છે.  પ્રેમ જોગી ને નથી મૌત નો ડર કે ભૂત ની દરકાર, તે તો કબરમાં જતા મડદા  ની કાન માં પણ જાદુ ફૂકી દયે તેમ છે.  પ્રેમ જોગી તો ગમે તેના ઇશ્ક ના દર્દ નો અનુભવ કરી શકે છે અને તેનો ઈલાજ પણ કરે છે.  આ કાવ્ય પણ એક ઈલાજ જ છે ને?  જીગરની વાત ને કહેવાવાળા પ્રેમ જોગી ને કોઈ ફર્ક નથી પડતો કે તેને કોઈ વાંચે કે ન વાંચે.  સ્પર્ધામાં જીતવા માટે નહિ પણ પ્રેમ જોગી તો અમથાજ જમીન થી આસમાન સુધી દડા રમનારા; અને હૃદય માં પ્રેમ, તેથી જ્યાં માથું ઢાળે ત્યાં આરામ ની ઊંઘે ઊંઘનારા.  ક્યારેક સનમની બેવફાઈ નો પણ સામનો કરવો પડે છે પણ પ્રેમ જોગી તેથી થોડા ડરી જવાના છે?  તે તો જખમ ખાઈ ને તેને પણ પ્રેમ ની ખૂબી માને છે.  પ્રેમની દુનિયા માં કોઈ ઉસ્તાદ નથી, અહીં તો બધા ચેલા છે.  જયારે ઇશ્ક ના આંસુ તમને રડાવે તે પછી તમે પણ પ્રેમ જોગી બન્યા સમજજો અને પછી તમે ખંજરને પણ નહીં ગણકારો.

, , ,

  1. Leave a comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: